?аза?ты? ?лтты? спорт т?рлері

Реферат

Алматы облылсы Тал?ар ауданы Е?бекші ауылы

№ 39 мектеп жалпы негізгі білім беретін мектеп

Та?ырыбы:

?аза?ша к?рес

Ба?ыт?ан?лы Асхат

Дене т?рбиесі п?ніні? м??алімі

2014-2015 о?у жылы

Т?сінік хат

К?рес ?нері. Спортты? б?л т?рі – ?ай халы?та да бар деуге болады. Оларды? б?рі де б?л спортты? т?рін жан-т?німен с?йіп ?асырдан-?асыр?а, ?рпа?тан-?рпа??а, оны байытып жа??ырта келіп, б?гінгі к?нге жеткізіп отыр. ?р халы?та да ?зіндік арнамен дамы?ан ?лтты? к?рес ?нері бар.

?аза?ша к?рес ?нерін с?з еткенде алдымен ауыз?а ілінетін мына бір есімді – ?ажым??анды білеміз. Кезінде ?лемді аузына ?арат?ан аты а?ыз?а айнал?ан ?аза?ты? сол алып ?лыны? ?зі де алаш хал?ыны? т?л ?нерімен сусындап содан ?йренері ха?. Ендеше б?гінгі ?ркенді ?нерімізді? ?ажым??андарыны? да т?сауларын алаш ?аза?ша к?ресі кесті. ?йткені ?аза?ша к?рес б?гінгі ?лемдік ареналарда?ы к?рес т?рлеріні? ?ай-?айсысына болмасын жа?ын да ??сас.

?аза? палуандарыны? ?ай-?айсысы болмасын ауылда ? дегеннен ша?да?та к?ресіп, к?рес ?ліппесін ?аза?ша к?респен аш?аны ай?ын.

К?рес ?ліппесі… Осы?ан орай та?ы да бір шынды? атойлап алдымыздан шы?ады. Болаша? ?лем чемпиондары осы к?рес ?ліппесін енді-енді пара?тап ашып ауылда ж?руі ?бден м?мкін. Біра? оларды? ?здігінен ?йреніп талпынуы м?лде жеткіліксіз. Б?л ?иынды?тан ??тылуды? бір жолы – к?рес ?нерін ?йренем деген жастар?а та?дау курстары ашылып, ?з пайдасын тигізеді. Сонды?тан б?л та?дау курсы ар?ылы жастар к?рес ?леміне жол ашылары с?зсіз.

Аптасына 1 са?ат,

барлы?ы 34 са?ат

6 сынып

№ Та?ырыпты? атауы Са?ат саны к?ні ?ткізу т?рі Н?тижесі

1 К?реске кіріспе 1 лекция конспект

2 Секция ж?мысын ?алай бастау керек? 1 семинар реферат

3 Талапкерлерді к?рес секциясына ?абылдау 1 ?зіндік ж?мыс

4 Жатты?у кезе?дері 1 лекция жатты?у

5 Спорт ??рал-жабды?тары ж?не жатты?у орны 1 семинар

6 Палуандарды? салма? д?режесін аны?тау 1 салма? аны?тау

7 Бапкер жайлы бірер с?з 1 лекция реферат

8 Палуанны? дене шыны?уы 1

9 ?аза?ша к?ресті? ?дістері 2 лекция жатты?у

10 Тік т?рып к?ресу ж?не ?оз?алыс 1 лекция сына?

11 ?стасу ж?не ара ?ашы?ты? 2 лекция сына?

12 К?ресті? ая?тан ?а?у ?дістері 1 жатты?у

13 ?олты?ты? астынан ж?не же?нен ?стап, ая?тан іліп тастау 1 жаты?у

14 Салма? ?уу деген не? 2 лекция сына?

15 Жарыс?а дайынды? ж?не жарыс с?ті 2 лекция жатты?у

8 стр., 3802 слов

Судың маңызы және оның ғылыми мәселелері (ғылыми жоба) (10 сынып)

... өңіл аудару — бүгінгі күннің маңызды мәселесінің бірі. Негізгі бөлім Судың маңызы және адамзатқа пайдасы Су — керемет, сирек ... және ғылыми мәселелері» деп аталады. Судың маңызына, оның қолдану аяларына және оның пайдасына деген қызығушылықтан оны зерттеу туралы ниет ... ы оқушылар реферат жұмыстары мен ғылыми жоба жазу барысында көмекші құрал ретінде пайдалануға болады. Зерттеу жаңалығы: Суды күнделікті ...

16 Спортшы ж?не дене к?тімі 1 лекция конспект

17 Тазалы? аса ма?ызды шарт 1 лекция конспект

18 Жаз?ы жатты?у ала?дарын жабды?тап, дайындау 2 жатты?у

19 ?йіріп тастау ?дістері 1 сына?

20 Белдіктен ж?не же?нен ?стап, шал?алай іліп кеудеден асыра ла?тыру ?дістері 1 жатты?у

21 Ая?ты іштен іліп, кеудеден асыра шал?айып ла?тыру ?дістері 2 жатты?у

22 Кеудеден асыра ла?тыру ?дістері 1 жатты?у сына?

23 Шалып жы?у ?дістері 1 жатты?у сына?

24 ?ор?аныс ?дістері 1 жатты?у сына?

25 Іліп тастау ?дістері 1 жатты?у сына?

26 ?зін-?зі ?ауіпсіздендіру ?дістері 1 лекция сына?

27 Психологиялы? дайынды? ?дістері 1 лекция семинар

28 ?орытынды 1 сына?

Теориялы? б?лім

1-саба? (1 са?ат) К?реске кіріспе. ?аза?ша к?ресті? ?ыс?аша тарихына то?талу. ?аза? палуандарыны? ?мірі мен к?рес жолдары жайлы м?лімет беру. К?ресті? негізгі ма?саттары мен міндеттерін т?сіндіру.

2-саба? (1 са?ат) Секция ж?мысын ?алай бастау керек? Бас?а к?рес т?рлері сия?ты ?аза?ша к?ресті де ?нер ретінде ?йретуге ?зіндік мектебі бар секция керек. Ол секция, ?рине, бір топ ?йренушілерден, жас талапкерлерден т?рады. Оны бас?арушы осы ?нерді б?ге-шігесіне дейін білетін адам болса, н?р ?стіне н?р. Секция?а жиырма ша?ты, тіпті одан да к?п жас талапкерлерді тарту?а болады. Секция ол ?з алдына жеке ?жым.

3-саба? (1 са?ат) Талапкерлерді к?рес секциясына ?абылдау. Талапкерлер норматив тапсыру?а тиіс. Біз одан оны? к?шін, жылдамды?ын, батылды?ын, ?йтеуір бойында?ы жылт еткен барлы? ?асиетін білуіміз керек.

4-саба? (1 са?ат) Жатты?у кезе?дері. К?рес – ?лкен ?нер. Оны жалы?пай ?йренген адам ?ана ме?геріп, сан ?илы ??пияларына ?аны?а алады. ?рине, м?нда таби?и к?шті? р?лі ерекше. Дегенмен, сол бір к?ш ?айнарын аялай біліп, ?рдайым к?зін ашып, ширы?тырып т?рмаса, к?ндерді? к?нінде ол сар?ылып ?алуы да м?мкін. Сонды?тан к?ресті жа?сы ме?геру ?шін жатты?у кезе?дерін жа?сы білу керек.

5-саба? (1 са?ат) Спорт ??рал-жабды?тары ж?не жатты?у орны. К?рес ?шін спорт жабды?тары керек. Арнайы сайыс кілемі немесе гимнастика?а арнал?ан кілем, штангалар, гирлер, гантельдер болса палуандар ?шін жа?сы жа?дай жасал?ан деген с?з.

6-саба? (1 са?ат) Палуандарды? салма? д?режесін аны?тау. К?ресте салма? зор р?л ат?арады. Палуан жарыс кезінде ?зіне т?н салма?та ?ана сайыс?а т?суге ?йренеді. Жарыс?а ?атысушылар жас ерекшеліктеріне байланысты т?рліше топтар?а б?лінеді.

7-саба? (1 са?ат) Бапкер жайлы бірер с?з. Ш?кіртті? на?ыз шебер болуына е? бірінші септігін тигізетін, жатпай-т?рмай к?мектесетін, ?йрететін адам – жатты?тырушысы немесе бапкері.

8-саба? (1 са?ат) Палуанны? дене шыны?уы. Б?л тактикалы?, психологиялы? ?зірлік пен жылдамды?, т?зімділік т?різді ?асиеттерді? жиынты?ы. Дене шыны?уы ?за? е?бектенуді? н?тижесінде ?амтамасыз етіледі.

9-саба? (2 са?ат) ?аза?ша к?ресті? ?дістері. ?аза?ша к?ресті? ?діс-айлалары к?рделілігімен, сан ?илы оралымды?ымен ерекшеленеді. ?рине, б?л ?лтты? спорт т?ріні? кейбір ?діс-т?сілдеріні? бас?а туыс?ан халы?тарды? ?лтты? к?рестеріні? ?дістеріне ішінара ??састы?тары да жо? емес. Алайда ?аза?ша к?ресті? ?зіндік ерекшеліктері ?те к?п.

10-саба? (1 са?ат) Тік т?рып к?ресу ж?не ?оз?алыс. Палуан кілем ?стінде ?андай да бір жа?дай?а да дайын болуы тиіс. Кез келген с?т… Жой?ын шабуыл жасау?а ?ас-?а?ым с?тте даяр т?ру. Ая?тарды? т?ру жа?дайларына ?арай денені тік ?стау ?алпында к?ресуді? мынадай т?рлері болады: бетпе-бет, о? ж?не сол ?ырынан т?рыс.

10 стр., 4981 слов

Реферат тау туризмі

... ы туризмі 1.1 Тау шаңғысы туризмі ерекшеліктері Тау шаңғысы туризмі- ... тау жорықтарына дайындық кезінде жүріс техникасына (аяқты Шаңғышыларды дайындау кезінде мынандай жаттығулар түрлерін көрсету керек: ... ылар –жеңіл, төзімді болады. Пластикалық шаңғылар су ... болып, биіктіктен сырғанау өнерінен жарыс өткізу ұлттық Ойындардың ... Тау бөктерінен өту Тау бөктерінің қалың қарлы әрі қиын бөліктерінен өту топ Саба ...

11-саба? (2 са?ат) ?стасу ж?не ара ?ашы?ты?. ?стасуды? ?зі мынадай т?рлерге б?лінеді: 1)?за? ?стасу. 2)Тез арада немесе бірден ?стасу. ?за? ?стасу деп палуанны? кілем ?стінде ?арсыласымен ?за? ?стасып ж?ріп, ?дісті тиімді ?олданып, же?іске жетуін айтамыз. Ара ?ашы?ты? деп ?ос палуанны? кілем ?стіндегі ара ?ашы?ты?ын айтамыз.

12-саба? (1 са?ат) К?ресті? ая?тан ?а?у ?дістері. Б?л ?діс негізінен ?арсыласы?ды кілемге с?ріндіріп, тепе-те?дік ?алпынан шы?арып, ?а?ып жы?у ?шін ?ажет. Белдескен кезінде ?арсыласы?ды тізесінен, ая?ты? ішінен немесе сыртынан ?а?у?а болады.

13-саба? (1 са?ат) ?олты?ты? астынан ж?не же?нен ?стап, ая?тан іліп тастау.Б?л ?дісті ?арсыласыны? ал?а ?арай е?кейген с?тінде ?олдану?а болады. Сол ?олымен ?олты?ты? астынан, ал о? ?олымен же?інен ?стап, с?л б?гіліп, о? жа??а б?рыла бере, сол ая?пен б?секелесті? санынан іле, жо?ары ?арай шалт к?теру керек. Сол с?тте тепе-те?дік ?алпын са?тай алма?ан ?арсыласы? кілемге ??лайды.

14-саба? (2 са?ат) Салма? ?уу деген не? Палуандар ?з салма? д?режесі бойынша ?ана жарыс?а т?се алады. Дегенмен кейде команданы? ?амы ?шін немесе палуанны? ?з к?рес н?тижесіне байланысты салма? ?ууына тура келеді. Мысалы, палуанны? ? дегенде ?з бойынан 1,5 – 3,5 кг дейін салма?ты ла?тырып тастап, біршама же?ілденуі керек. Б??ан жарысты? басталуына 3-4 к?н ?ал?анда да ?лгіруге болады.

15-саба? (2 са?ат) Жарыс?а дайынды? ж?не жарыс с?ті. Жарыс… Т?реші ыс?ыры?ынан кейін-а? сені? осы?ан дейінгі жи?ан-терген т?жірибе?, бар к?ші?, ?діс-айла?, шеберлігі? сын?а т?седі. Жарыс сені? ?зі?е ж?не жатты?тырушы?а да е? ?діл сын.

16-саба? (1 са?ат) Спортшы ж?не дене к?тімі. Ауыр жекпе-жектерден кейін монша?а т?су ?андай ?ажап болса, массаж жасау палуан ?шін соншалы?ты тиімді. Ол бойк?йез дене?ді ширатып, сірескен б?лшы? еттері?ді ?алпына т?сіреді. Бойы жадырап, денесі ширы?ады. Жарыс алдында болсын, жарыс кезінде болсын массаж жасап т?ру пайдалы.

17-саба? (1 са?ат) Тазалы? аса ма?ызды шарт. Спортшы?а ?ойылар аса ма?ызды шарттарды? бірі – тазалы?. ?сіресе палуанны? ?рбір жекпе-жегінен кейін ерекше бір ?ажу, шаршау пайда болады. Адам денесі таза болып ж?ргенде к??ілі де к?тері?кі, сергек болады.

18-саба? (2 са?ат) Жаз?ы жатты?у ала?дарын жабды?тап, дайындау. Жатты?уды? немесе кез-келген жарысты? далада ?туі ?те пайдалы. М?ндай жа?дайда арнайы кілемні? ?ажеті жо?. Оны ?ала?ан жерден ?азып, ?олдан жасау?а болады. Тере?дігін 60 см, к?лемін 8*8 немесе 10*10 м етіп к?дімгі ш???ыр ?азылады. Ш???ырды? ішкі ?абыр?аларын матамен ?аптап, ?алы?ды?ы 20-25 см етіп к?к шыбы? салынады, оны? ?стіне а?аш ?нта?ын салу?а болады. М?ны? ?стіне березентпен ?аптал?ан к?рпелер немесе киіз т?сеуге болады.

19-саба? (1 са?ат) ?йіріп тастау ?дістері. Б?л ?діс ?аза?ша к?ресте ?те ертеден ?олданылып келеді. Шабуыл жасаушы палуан ?арсыласыны? белбеуінен мы?тап, ?стап, ?олды? ж?не белді? к?шімен оны кілемнен жо?ары к?теріп алып, ?зіне ?арай тарта, ?йіріп ?кетуі керек.

20-саба? (1 са?ат) Белдіктен ж?не же?нен ?стап, шал?алай іліп кеудеден асыра ла?тыру ?дістері. М?нда палуанны? екеуі де ?здеріне ?олайлы т?стан мы?тап ?стап, а?дысып ж?реді. Осы с?тте шабуыл жасаушы палуан сол ая?ын ішке енгізе ал?а ?мтылады да, о? ая?ын да оны? т?сына апарады. ?зі ?те тез ?имыл жасап, тізе буынын жазу ар?ылы б?секелесін кілемнен к?теріп ?кетеді. Екпінін б?се?детпей шал?ая беріп, б?секелесін иіле ла?тырады.

21-саба? (2 са?ат) Ая?ты іштен іліп, кеудеден асыра шал?айып ла?тыру ?дістері. Б?л ?діс к?біне орташа ?ашы?ты?та ?олданылады. Шабуыл жасаушы палуан сол ?олымен б?секелесіні? иы?ынан асыра белдіктен ?стайды да, о? ?олымен б?секелесіні? же?інен демей, ?зіне тарта т?седі. Сол ая?ын ?арсыласыны? екі ая?ыны? ішіне енгізе тілерсектен іледі. Б?дан кейін о? ая?ын жарты ?адамдай басып, ішке ене о?тайлы т?рады да, ілген ая?ын жо?ары к?тере шал?аяды. Екпінін б?се?детпей сол ?аптал?а ?арай тез б?рылып, ?арсыласын ?зімен ала кілемге ??лайды.

22-саба? (1 са?ат) Кеудеден асыра ла?тыру ?дістері. Б?л ?діс ?сіресе ?азір, классикалы? к?рестен халы?аралы? арена?а шы?ып ж?рген французша к?ресте ?те ке? ?олданылады. Б?л ?діс ?те к?рделі, сонды?тан к?рес табалдыры?ынан енді атта?ан жас талапкерге ?йретуге болмайды. М?нда?ы е? басты ?иынды? – ?арсы палуанны? ?діс ?олдануына м?мкіндік бермей, тез ішке кіріп, тізе буынын жазу ар?ылы оны кілемнен к?теріп ?кету.

23-саба? (1 са?ат) Шалып жы?у ?дістері. Б?л – ертеден ?олданылып келе жат?ан к?рес ?дістеріні? бірі. ?аза?ша к?ресте ая?пен іштен немесе сырттан шалып жы?у ?дістері бар. ?арсыласыны? ая?ы шалын?ан кезде бар денесімен оны с?ріндіріп ??латады.

24-саба? (1 са?ат) ?ор?аныс ?дістері.

1) ?арсыласы?ды ая?ы?ды ?а?ар кезде с?л жо?ары к?теру керек.

2) Ая?ты б?гіп, с?л е?кейіп, шабуыл жасаушы палуанны? ?а?уына кедергі жасау керек.

25-саба? (1 са?ат) Іліп тастау ?дістері. Б?л ?діс ая?тан шалу ?дістеріне ??састау. М?ны? бір ерекшелігі ?діс ?олданушы палуан ?арсыласын ая?ынан іліп жы?ады. Б?л ?діс е?кейген немесе ал?а ?мтыл?ан кезде ?олданылады.

26-саба? (1 са?ат) ?зін-?зі ?ауіпсіздендіру ?дістері. Б?л – ?зі? ??лап бара жат?анда ?йренетін, ?олданылатын сан т?рлі ?дістер. М?ндай кезде ?зі?ді-?зі? кездейсо? со??ылардан ж?не естен танып ?алудан са?тануы?, ??т?аруы? ?ажет. ?р жатты?уды м??ият, е?бектеніп, зейін-ы?ыласпен орындап, ?йрену керек.

27-саба? (1 са?ат) Психологиялы? дайынды? ?дістері. Жекпе-жек бастал?анша палуан ?лденеге тол?анып, ?иналып, жаны к?йзеліске т?сетін болса, ол онда сайысты к??іліндегідей ?ткізе алмайды. Жекпе-жекке шы?ар алдында палуанны? ішкі тол?анысын ?алпына келтіру ?шін массаж, сондай-а? палуан тыныс алу гимнастикасын жаса?аны ж?н. Психологиялы? ?асиеттерді? жа?сы ?алыптасуына д?рігерді? ба?ылау, тікелей к?мегі ?ажет. Е? бастысы, жарыс алдында спортшы?а жігерлілік пен к?тері?кі к??іл-к?й аса ?ажет. Сонда ?ана же?іс т??ырына к?терілуге сенім к?шейеді.

28-саба? (1 са?ат) Жыл бойы ?тілген ж?мыс шарасына ?орытынды жасау.

Просмотр содержимого документа

«?аза?ты? ?лтты? спорт т?рлері »

Алматы облылсы Талғар ауданы Еңбекші ауылы

39 мектеп жалпы негізгі білім беретін мектеп

Алматы облылсы талғар ауданы еңбекші ауылы 1

Тақырыбы:

Қазақша күрес

Бақытқанұлы Асхат

Дене тәрбиесі пәнінің мұғалімі

2012-2013 оқу жылы

Түсінік хат

Күрес өнері. Спорттың бұл түрі – қай халықта да бар деуге болады. Олардың бәрі де бұл спорттың түрін жан-тәнімен сүйіп ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан-ұрпаққа, оны байытып жаңғырта келіп, бүгінгі күнге жеткізіп отыр. Әр халықта да өзіндік арнамен дамыған ұлттық күрес өнері бар.

Қазақша күрес өнерін сөз еткенде алдымен ауызға ілінетін мына бір есімді – Қажымұқанды білеміз. Кезінде әлемді аузына қаратқан аты аңызға айналған қазақтың сол алып ұлының өзі де алаш халқының төл өнерімен сусындап содан үйренері хақ. Ендеше бүгінгі өркенді өнеріміздің Қажымұқандарының да тұсауларын алаш қазақша күресі кесті. Өйткені қазақша күрес бүгінгі әлемдік ареналардағы күрес түрлерінің қай-қайсысына болмасын жақын да ұқсас.

Қазақ палуандарының қай-қайсысы болмасын ауылда ә дегеннен шаңдақта күресіп, күрес әліппесін қазақша күреспен ашқаны айқын.

Күрес әліппесі… Осыған орай тағы да бір шындық атойлап алдымыздан шығады. Болашақ әлем чемпиондары осы күрес әліппесін енді-енді парақтап ашып ауылда жүруі әбден мүмкін. Бірақ олардың өздігінен үйреніп талпынуы мүлде жеткіліксіз. Бұл қиындықтан құтылудың бір жолы – күрес өнерін үйренем деген жастарға таңдау курстары ашылып, өз пайдасын тигізеді. Сондықтан бұл таңдау курсы арқылы жастар күрес әлеміне жол ашылары сөзсіз.

Аптасына 1 сағат,

барлығы 34 сағат

6 сынып

Тақырыптың атауы

Сағат саны

күні

Өткізу түрі

Нәтижесі

1

Күреске кіріспе

1

лекция

конспект

2

Секция жұмысын қалай бастау керек?

1

семинар

реферат

3

Талапкерлерді күрес секциясына қабылдау

1

өзіндік жұмыс

4

Жаттығу кезеңдері

1

лекция

жаттығу

5

Спорт құрал-жабдықтары және жаттығу орны

1

семинар

6

Палуандардың салмақ дәрежесін анықтау

1

салмақ анықтау

7

Бапкер жайлы бірер сөз

1

лекция

реферат

8

Палуанның дене шынығуы

1

9

Қазақша күрестің әдістері

2

лекция

жаттығу

10

Тік тұрып күресу және қозғалыс

1

лекция

сынақ

11

Ұстасу және ара қашықтық

2

лекция

сынақ

12

Күрестің аяқтан қағу әдістері

1

жаттығу

13

Қолтықтың астынан және жеңнен ұстап, аяқтан іліп тастау

1

жатығу

14

Салмақ қуу деген не?

2

лекция

сынақ

15

Жарысқа дайындық және жарыс сәті

2

лекция

жаттығу

16

Спортшы және дене күтімі

1

лекция

конспект

17

Тазалық аса маңызды шарт

1

лекция

конспект

18

Жазғы жаттығу алаңдарын жабдықтап, дайындау

2

жаттығу

19

Үйіріп тастау әдістері

1

сынақ

20

Белдіктен және жеңнен ұстап, шалқалай іліп кеудеден асыра лақтыру әдістері

1

жаттығу

21

Аяқты іштен іліп, кеудеден асыра шалқайып лақтыру әдістері

2

жаттығу

22

Кеудеден асыра лақтыру әдістері

1

жаттығу

сынақ

23

Шалып жығу әдістері

1

жаттығу

сынақ

24

Қорғаныс әдістері

1

жаттығу

сынақ

25

Іліп тастау әдістері

1

жаттығу

сынақ

26

Өзін-өзі қауіпсіздендіру әдістері

1

лекция

сынақ

27

Психологиялық дайындық әдістері

1

лекция

семинар

28

Қорытынды

1

сынақ

Теориялық бөлім

1-сабақ (1 сағат) Күреске кіріспе. Қазақша күрестің қысқаша тарихына тоқталу. Қазақ палуандарының өмірі мен күрес жолдары жайлы мәлімет беру. Күрестің негізгі мақсаттары мен міндеттерін түсіндіру.

2-сабақ (1 сағат) Секция жұмысын қалай бастау керек? Басқа күрес түрлері сияқты қазақша күресті де өнер ретінде үйретуге өзіндік мектебі бар секция керек. Ол секция, әрине, бір топ үйренушілерден, жас талапкерлерден тұрады. Оны басқарушы осы өнерді бүге-шігесіне дейін білетін адам болса, нұр үстіне нұр. Секцияға жиырма шақты, тіпті одан да көп жас талапкерлерді тартуға болады. Секция ол өз алдына жеке ұжым.

3-сабақ (1 сағат) Талапкерлерді күрес секциясына қабылдау. Талапкерлер норматив тапсыруға тиіс. Біз одан оның күшін, жылдамдығын, батылдығын, әйтеуір бойындағы жылт еткен барлық қасиетін білуіміз керек.

4-сабақ (1 сағат) Жаттығу кезеңдері. Күрес – үлкен өнер. Оны жалықпай үйренген адам ғана меңгеріп, сан қилы құпияларына қаныға алады. Әрине, мұнда табиғи күштің рөлі ерекше. Дегенмен, сол бір күш қайнарын аялай біліп, әрдайым көзін ашып, ширықтырып тұрмаса, күндердің күнінде ол сарқылып қалуы да мүмкін. Сондықтан күресті жақсы меңгеру үшін жаттығу кезеңдерін жақсы білу керек.

5-сабақ (1 сағат) Спорт құрал-жабдықтары және жаттығу орны. Күрес үшін спорт жабдықтары керек. Арнайы сайыс кілемі немесе гимнастикаға арналған кілем, штангалар, гирлер, гантельдер болса палуандар үшін жақсы жағдай жасалған деген сөз.

6-сабақ (1 сағат) Палуандардың салмақ дәрежесін анықтау. Күресте салмақ зор рөл атқарады. Палуан жарыс кезінде өзіне тән салмақта ғана сайысқа түсуге үйренеді. Жарысқа қатысушылар жас ерекшеліктеріне байланысты түрліше топтарға бөлінеді.

7-сабақ (1 сағат) Бапкер жайлы бірер сөз. Шәкірттің нағыз шебер болуына ең бірінші септігін тигізетін, жатпай-тұрмай көмектесетін, үйрететін адам – жаттықтырушысы немесе бапкері.

8-сабақ (1 сағат) Палуанның дене шынығуы. Бұл тактикалық, психологиялық әзірлік пен жылдамдық, төзімділік тәрізді қасиеттердің жиынтығы. Дене шынығуы ұзақ еңбектенудің нәтижесінде қамтамасыз етіледі.

9-сабақ (2 сағат) Қазақша күрестің әдістері. Қазақша күрестің әдіс-айлалары күрделілігімен, сан қилы оралымдығымен ерекшеленеді. Әрине, бұл ұлттық спорт түрінің кейбір әдіс-тәсілдерінің басқа туысқан халықтардың ұлттық күрестерінің әдістеріне ішінара ұқсастықтары да жоқ емес. Алайда қазақша күрестің өзіндік ерекшеліктері өте көп.

10-сабақ (1 сағат) Тік тұрып күресу және қозғалыс. Палуан кілем үстінде қандай да бір жағдайға да дайын болуы тиіс. Кез келген сәт… Жойқын шабуыл жасауға қас-қағым сәтте даяр тұру. Аяқтардың тұру жағдайларына қарай денені тік ұстау қалпында күресудің мынадай түрлері болады: бетпе-бет, оң және сол қырынан тұрыс.

11-сабақ (2 сағат) Ұстасу және ара қашықтық. Ұстасудың өзі мынадай түрлерге бөлінеді: 1)Ұзақ ұстасу. 2)Тез арада немесе бірден ұстасу. Ұзақ ұстасу деп палуанның кілем үстінде қарсыласымен ұзақ ұстасып жүріп, әдісті тиімді қолданып, жеңіске жетуін айтамыз. Ара қашықтық деп қос палуанның кілем үстіндегі ара қашықтығын айтамыз.

12-сабақ (1 сағат) Күрестің аяқтан қағу әдістері. Бұл әдіс негізінен қарсыласыңды кілемге сүріндіріп, тепе-теңдік қалпынан шығарып, қағып жығу үшін қажет. Белдескен кезінде қарсыласыңды тізесінен, аяқтың ішінен немесе сыртынан қағуға болады.

13-сабақ (1 сағат) Қолтықтың астынан және жеңнен ұстап, аяқтан іліп тастау.Бұл әдісті қарсыласының алға қарай еңкейген сәтінде қолдануға болады. Сол қолымен қолтықтың астынан, ал оң қолымен жеңінен ұстап, сәл бүгіліп, оң жаққа бұрыла бере, сол аяқпен бәсекелестің санынан іле, жоғары қарай шалт көтеру керек. Сол сәтте тепе-теңдік қалпын сақтай алмаған қарсыласың кілемге құлайды.

14-сабақ (2 сағат) Салмақ қуу деген не? Палуандар өз салмақ дәрежесі бойынша ғана жарысқа түсе алады. Дегенмен кейде команданың қамы үшін немесе палуанның өз күрес нәтижесіне байланысты салмақ қууына тура келеді. Мысалы, палуанның ә дегенде өз бойынан 1,5 – 3,5 кг дейін салмақты лақтырып тастап, біршама жеңілденуі керек. Бұған жарыстың басталуына 3-4 күн қалғанда да үлгіруге болады.

15-сабақ (2 сағат) Жарысқа дайындық және жарыс сәті. Жарыс… Төреші ысқырығынан кейін-ақ сенің осыған дейінгі жиған-терген тәжірибең, бар күшің, әдіс-айлаң, шеберлігің сынға түседі. Жарыс сенің өзіңе және жаттықтырушыңа да ең әділ сын.

16-сабақ (1 сағат) Спортшы және дене күтімі. Ауыр жекпе-жектерден кейін моншаға түсу қандай ғажап болса, массаж жасау палуан үшін соншалықты тиімді. Ол бойкүйез денеңді ширатып, сірескен бұлшық еттеріңді қалпына түсіреді. Бойы жадырап, денесі ширығады. Жарыс алдында болсын, жарыс кезінде болсын массаж жасап тұру пайдалы.

17-сабақ (1 сағат) Тазалық аса маңызды шарт. Спортшыға қойылар аса маңызды шарттардың бірі – тазалық. Әсіресе палуанның әрбір жекпе-жегінен кейін ерекше бір қажу, шаршау пайда болады. Адам денесі таза болып жүргенде көңілі де көтеріңкі, сергек болады.

18-сабақ (2 сағат) Жазғы жаттығу алаңдарын жабдықтап, дайындау. Жаттығудың немесе кез-келген жарыстың далада өтуі өте пайдалы. Мұндай жағдайда арнайы кілемнің қажеті жоқ. Оны қалаған жерден қазып, қолдан жасауға болады. Тереңдігін 60 см, көлемін 8*8 немесе 10*10 м етіп кәдімгі шұңқыр қазылады. Шұңқырдың ішкі қабырғаларын матамен қаптап, қалыңдығы 20-25 см етіп көк шыбық салынады, оның үстіне ағаш ұнтағын салуға болады. Мұның үстіне березентпен қапталған көрпелер немесе киіз төсеуге болады.

19-сабақ (1 сағат) Үйіріп тастау әдістері. Бұл әдіс қазақша күресте өте ертеден қолданылып келеді. Шабуыл жасаушы палуан қарсыласының белбеуінен мықтап, ұстап, қолдың және белдің күшімен оны кілемнен жоғары көтеріп алып, өзіне қарай тарта, үйіріп әкетуі керек.

20-сабақ (1 сағат) Белдіктен және жеңнен ұстап, шалқалай іліп кеудеден асыра лақтыру әдістері. Мұнда палуанның екеуі де өздеріне қолайлы тұстан мықтап ұстап, аңдысып жүреді. Осы сәтте шабуыл жасаушы палуан сол аяғын ішке енгізе алға ұмтылады да, оң аяғын да оның тұсына апарады. Өзі өте тез қимыл жасап, тізе буынын жазу арқылы бәсекелесін кілемнен көтеріп әкетеді. Екпінін бәсеңдетпей шалқая беріп, бәсекелесін иіле лақтырады.

21-сабақ (2 сағат) Аяқты іштен іліп, кеудеден асыра шалқайып лақтыру әдістері. Бұл әдіс көбіне орташа қашықтықта қолданылады. Шабуыл жасаушы палуан сол қолымен бәсекелесінің иығынан асыра белдіктен ұстайды да, оң қолымен бәсекелесінің жеңінен демей, өзіне тарта түседі. Сол аяғын қарсыласының екі аяғының ішіне енгізе тілерсектен іледі. Бұдан кейін оң аяғын жарты қадамдай басып, ішке ене оңтайлы тұрады да, ілген аяғын жоғары көтере шалқаяды. Екпінін бәсеңдетпей сол қапталға қарай тез бұрылып, қарсыласын өзімен ала кілемге құлайды.

22-сабақ (1 сағат) Кеудеден асыра лақтыру әдістері. Бұл әдіс әсіресе қазір, классикалық күрестен халықаралық аренаға шығып жүрген французша күресте өте кең қолданылады. Бұл әдіс өте күрделі, сондықтан күрес табалдырығынан енді аттаған жас талапкерге үйретуге болмайды. Мұндағы ең басты қиындық – қарсы палуанның әдіс қолдануына мүмкіндік бермей, тез ішке кіріп, тізе буынын жазу арқылы оны кілемнен көтеріп әкету.

23-сабақ (1 сағат) Шалып жығу әдістері. Бұл – ертеден қолданылып келе жатқан күрес әдістерінің бірі. Қазақша күресте аяқпен іштен немесе сырттан шалып жығу әдістері бар. Қарсыласының аяғы шалынған кезде бар денесімен оны сүріндіріп құлатады.

24-сабақ (1 сағат) Қорғаныс әдістері.

1) Қарсыласыңды аяғыңды қағар кезде сәл жоғары көтеру керек.

2) Аяқты бүгіп, сәл еңкейіп, шабуыл жасаушы палуанның қағуына кедергі жасау керек.

25-сабақ (1 сағат) Іліп тастау әдістері. Бұл әдіс аяқтан шалу әдістеріне ұқсастау. Мұның бір ерекшелігі әдіс қолданушы палуан қарсыласын аяғынан іліп жығады. Бұл әдіс еңкейген немесе алға ұмтылған кезде қолданылады.

26-сабақ (1 сағат) Өзін-өзі қауіпсіздендіру әдістері. Бұл – өзің құлап бара жатқанда үйренетін, қолданылатын сан түрлі әдістер. Мұндай кезде өзіңді-өзің кездейсоқ соққылардан және естен танып қалудан сақтануың, құтқаруың қажет. Әр жаттығуды мұқият, еңбектеніп, зейін-ықыласпен орындап, үйрену керек.

27-сабақ (1 сағат) Психологиялық дайындық әдістері. Жекпе-жек басталғанша палуан әлденеге толғанып, қиналып, жаны күйзеліске түсетін болса, ол онда сайысты көңіліндегідей өткізе алмайды. Жекпе-жекке шығар алдында палуанның ішкі толғанысын қалпына келтіру үшін массаж, сондай-ақ палуан тыныс алу гимнастикасын жасағаны жөн. Психологиялық қасиеттердің жақсы қалыптасуына дәрігердің бақылау, тікелей көмегі қажет. Ең бастысы, жарыс алдында спортшыға жігерлілік пен көтеріңкі көңіл-күй аса қажет. Сонда ғана жеңіс тұғырына көтерілуге сенім күшейеді.

28-сабақ (1 сағат) Жыл бойы өтілген жұмыс шарасына қорытынды жасау.